مسجد گوهرشاد

 

مسجد گوهر شاد

 

مسجد گوهرشاد

اگر به مشهد بروید و به حرم امام رضا (ع)، حتما مسجد زیبای گوهرشاد را خواهید دید. مسجدی که به دلیل قرار گرفتن در حرم مطهر، شاید یکی از پر رفت و آمد ترین مساجد جهان باشد. اینکه نام یکی از مساجد بسیار زیبای ایران و جهان برگرفته از نام یک بانو است، خود نشان از جایگاه مهم وی آن هم در ششصد سال پیش دارد. زنی قدرتمند، باهوش، کاردان و چنان تاثیرگذار که او را در سن 81 سالگی به قتل رساندند! مهد علیا گوهرشاد بیگم یا گوهرشاد آغا، همسر شاهرخ و عروس امیر تیمور گورکانی. او علاوه بر اینکه در امور دیوانی مورد مشورت قرار می‌گرفت، بانی چندین بنای مهم نیز بود از جمله: مسجد جامع گوهرشاد بیگم، مدرسه‌، خانقاه، کتابخانه و بیمارستانی در هرات و مسجد گوهرشاد در مشهد.

احتمالا نام قرآن بایسنقری و شاهنامه بایسنقری به گوش‌تان خورده. گوهرشاد دو فرزند هنرمند به نام‌های ابراهیم سلطان و بایسنقر تربیت کرد که هر دوی آنها به خصوص باینسقر به اعتلای هنر و مخصوصا کتابت کمک شایان توجهی کردند. آثار درخشان باقی مانده‌ از او اکنون در موزه‌های دنیا خودنمایی می‌کنند. گواه اینکه مسجد گوهرشاد به دستور گوهرشاد ساخته شده، دو کتیبه‌ است که یکی از آنها به خط ثلث بسیار زیبای فرزند او، بایسنقر، نوشته شده.

گفته می‌شود گوهرشاد بیگم در سن 32 سالگی تصمیم گرفت مسجد خود را در جوار آرامگاه امام رضا (ع) بنا کند. کاری که او کرد، کارستان بود. زیرا اثری را به یادگار گذاشت که مایه‌ی فخر شهر مشهد و زینت بخش بارگاه امام رضا (ع) شد. شاهکاری از دوره‌ی تیموریان که تا به امروز همچنان به قوت خود باقی است و شاهد حوادث و اتفاقات بسیار بوده. یکی از دلایل اینکه این مسجد به یک اثر کم‌نظیر از لحاظ معماری و تزیینات هنری تبدیل گشته، وجود هنرمندانی است که خود را به خراسان بزرگ که از لحاظ فرهنگی و اقتصادی پر رونق بوده، می‌رساندند. زیرا شاهرخ تیموری بستری برای بروز هنر مهیا کرده بود. گوهرشاد آغا پس از ساخت این مسجد، موقوفاتی را نیز به آن اهدا کرد و پس از او نیز در طی سده‌های مختلف، افراد بسیاری این سنت را ادامه دادند. از این موقوفات برای هزینه‌های گوناگون مسجد و مرمت آن استفاده می‌شود.

تاریخچه مسجد گوهرشاد

این مسجد زیبا که به رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ متصل است، در سال 821 قمری ساخته شد. مسجدی به شیوه‌ی چهار ایوانی که یک گنبد فیروزه‌ای با آجر لعابدار و خط کوفی با ارتفاع 41 متر و نیز دو مناره‌ی تزیین شده با کتیبه دارد. گنبدی که امروزه مشاهده می‌شود همان گنبد اولیه نیست، چرا که بنا به دلایل مختلف اعم از حمله‌ی ازبکان در دوران صفویه، زلزله‌ی 350 سال پیش، حمله‌ی افغان‌ها و گلوله‌باران روس‌ها بخش‌های مختلف مسجد دچار آسیب و در دوره‌های مختلف بازسازی شد. تقریبا 50 سال پیش گنبد مسجد گوهرشاد به صورت کامل و همانند گنبد اولیه بازسازی شد.

 زیباترین ایوان این مسجد که یکی از مهم‌ترین­ها در مساجد ایران به شمار می‌رود، ایوان جنوبی یا ایوان مقصوره است. کتیبه‌ی بایسنقر در این ایوان قرار دارد. این ایوان مقرنس‌های بسیار زیبایی دارد و محراب مرمری آن در میان ایوان می‌درخشد. همچنین منبر عظیم و کم­نظیر صاحب‌الزمان از جمله دیدنی‌های این ایوان است که  در زمان فتحعلی‌شاه قاجار از چوب ساخته و منبت کاری شده است. یکی دیگر از ایوان‌های معروف آن ایوان دارالسیاده است که پنجره‌ای نقره‌ای مربوط به زمان قاجار در سر در ورودی آن نصب شده و دومین کتیبه‌ا‌ی که از گوهرشاد نام برده در این ایوان قرار دارد.

آنچه که توجه شما را در سراسر این مسجد تاریخی به خود جلب می‌کند، تزیینات فوق‌العاده­ی آن است. از مقرنس گرفته تا گچ‌گاری­ها و نقوش زیبای آن­ها، کاشی‌های معرق و جلوه‌ی آیات قرآن و اسامی خداوند به خط‌های مختلف مثل ثلث، کوفی، نستعلیق و نسخ در تمامی مسجد که اوج هنر زیبای دوران تیموری را نشان می‌دهد. صحن مسجد که قدیمی‌ترین صحن حرم امام‌رضا (ع) است نیز با انواع کاشی تزیین شده و حوض هشت‌گوش زیبایی که از آثار جدید این مسجد است، در وسط صحن قرار گرفته. آب و حوض همیشه نمای هر مکانی را صد چندان زیبا می‌کنند. اگر دیدید که مردم در قسمت شمال شرقی حوض جمع شده‌اند، بدانید که به ستون سنگی 2 متری نگاه می‌کنند که ظهر و شب را نشان می‌دهد.

مسجد گوهرشاد هفت شبستان نیز دارد که به جز یکی از آنها که مخصوص عبادت آقایان است، در باقی آنها مراسم دعا، آموزش قرآن و مراسم دینی مختلف برگزار می‌شود.

مسجد گوهرشاد از معدود مساجد دنیا است که به طور دائم در آن نماز جماعت برپا می‌شود و در تمام ساعات  می‌توانید از آن دیدن کنید. هنر و معماری ایرانی همیشه راهی فراهم می‌کرده که انسان در عین آرامش به تفکر و عبادت بپردازد. در این مکان زیبا می‌توانید تجربه‌ای فوق‌العاده کسب کنید.